Các dạng tràn khí màng phổi trên lâm sàng

Tràn dịch màng phổi do nguyên nhân chấn thương thường xảy ra hơn so với tràn dịch màng phổi tự phát với tỉ lệ ngày càng cao nhất là do tai nạn giao thông.

Các dạng tràn khí màng phổi trên lâm sàng

Khái niệm

Bác sĩ tư vấn: Thông thường, khoang màng phổi bên ngoài phổi là một khoang ảo có tác dụng tạo áp suất âm. Khoang này trong trạng thái bình thường hoàn toàn không hề có khí. Tràn khí màng phổi (TKMP) là có sự hiện diện của khí trong khoang màng phổi.

Phân loại

  1. Tràn khí màng phổi tự phát

* TKMP tự phát -nguyên phát :  ở người không có bệnh phổi hoặc không có nguyên nhân thứ  phát.

* TKMP tự phát- thứ phát :  ở người có bệnh lý ở nhu mô phổi trước đó.

  1. Tràn khí màng phổi thứ phát

* Do chấn thương: chấn thương kín hoặc vết thương hở ở lồng ngực

* Do điều trị: thứ phát sau các thủ thuật nội – ngoại khoa

Dịch tễ học

  1. Tần xuất:

Các số liệu tại Mỹ cho thấy rằng:

* Nam:        – TKMP tự phát nguyên phát: 7,4 ca/100.000 dân/năm

                   – TKMP tự phát thứ phát:  6,3 ca/100.000 dân/năm

* Nữ:           – TKMP tự phát nguyên phát: 1,2 ca/100.000 dân/năm

                   – TKMP tự phát thứ phát:  2,0 ca/100.000 dân/năm

* TKMP ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính: 26 ca/1000 dân/năm

* TKMP do chấn thương thường xảy ra hơn TKMP tự phát với tỉ lệ ngày càng cao nhất là do tai nạn giao thông

  1. Giới:

– Đối với TKMP tự phát tiên phát, tỉ lệ Nam: Nữ = 6,2:1.

– Đối với TKMP tự phát thứ phát tỉ lệ Nam: Nữ = 3,2:1.

Giới nam bị TKMP tự phát nhiều hơn nữ có lẽ do hút thuốc nhiều hơn

  1. Tuổi:

– TKMP tự phát tiên phát xảy ra ở người từ 20 – 40 tuổi và hiếm khi gặp ở người  > 40 tuổi

– TKMP tự phát thứ phát thường gặp hơn ở những bệnh nhân 60 – 65 tuổi.

Nguyên nhân và sinh lý bệnh

  1. TKMP tự phát nguyên phát

– Thường xảy ra ở người trẻ, tầm vóc cao gầy, không có bệnh lý nhu mô phổi trước đó.

– Là hậu quả của tình trạng bể các bóng khí nhỏ nằm dưới màng phổi tạng ở vùng đỉnh do tăng lực xé tại đỉnh phổi ( áp lực trong khoang màng phổi ở đỉnh âm hơn ở đáy).

– Thuốc lá là một yếu tố nguy cơ đặc biệt quan trọng gây TKMP tự phát. Trong số những bệnh nhân TKMP tự phát nguyên phát, 91% bệnh nhân đang hút thuốc hoặc đã từng hút thuốc. Nguy cơ bị TKMP tự phát nguyên phát liên quan trực tiếp đến số lượng và thời gian hút thuốc (nguy cơ tăng 100 lần đối với bệnh nhân hút thuốc lá 1 gói mỗi ngày so với chỉ 20 lần đối với bệnh nhân hút ½ gói mỗi ngày) dù không có bệnh lý nhu mô phổi nặng. Khoảng 80% những bệnh nhân này trên CT scanner có những thay đổi dạng khí phế thũng cùng bên hoặc đối bên đặc biệt ở vùng đỉnh.

  1. TKMP tự phát thứ phát

–   Thường xảy ra trên những bệnh nhân có bệnh lý phổi nhất là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, lao phổi, hen phế quản.

–   Các bệnh lý khác có thể gây TKMP tự phát thứ phát là

          + Bệnh phổi mô kẽ: sarcoidosis, bệnh xơ nang (cystic fibrosis),xơ hoá phổi vô căn

          + Bệnh ác tính,

          + Viêm phổi do vi khuẩn :Staphylococcus,Pneumocystis carinii.

          + Nhồi máu phổi

          + Lạc nội mạc tử cung tại lồng ngực có thể gây TKMP  (chủ yếu ở phụ nữ 30 – 40 tuổi vàcó liên quan chu kỳ kinh nguyệt)

  1. TKMP do chấn thương

–  Trong chấn thương kín: có thể gây tổn thương trực tiếp phế nang , phế quản hoặc gẫy xương sườn đâm thủng phế nang làm khí từ phế nang đi vào khoang màng phổi.

–  Trong vết thương xuyên thấu ngực:

  • Khí từ ngoài theo lỗ thủng lồng ngực hoặc từ phổi theo lỗ thủng

phế nang đi vào khoang màng phổi.

          – Có thể có tràn máu màng phổi kèm theo do đứt một mạch máu

(thường là mạch máu liên sườn).

          – Có thể tạo ra van một chiều chỉ cho khí đi một chiều vào khoang

màng phổi gây TKMP căng .

  1. TKMP do điều trị:

– Là một biến chứng của các thủ thuật nội – ngoại khoa.

– Các thủ thuật thường gây TKMP là:

       –  Chọc dò màng phổi                            –  Sinh thiết màng phổi

       –  Đặt catheter TM trung ương              –  Sinh thiết xuyên phế quản

       –  Thông khí nhân tạo áp lực dương     – Đặt nội khí quản thiếu thận trọng

       –  Phong bế thần kinh liên sườn

       –  Chọc dò màng phổi gây biến chứng TKMP 30% khi được thực hiện bởi một thầy thuốc kém kinh nghiệm trong khi chỉ là 4% đối với một thầy thuốc nhiều kinh nghiệm.

  1. TKMP căng:

– Thường xảy ra trong khoa săn sóc đặc biệt ở những bệnh nhân được thông khí nhân tạo.

– Màng phổi tạng bị tổn thương tạo thành van một chiều làm cho khí đi một chiều từ phế nang vào trong khoang màng phổi.

Nguồn tapchisuckhoe.edu.vn