Sử dụng thuốc an toàn cho phụ nữ có thai

Phụ nữ có thai được xếp vào nhóm đối tượng đặc biệt trong sử dụng thuốc. Do đó, khi sử dụng thuốc ở nhóm đối tượng này cần hết sức cẩn trọng nhằm tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra cho mẹ và bào thai.

Việc sử dụng thuốc cho phụ nữ có thai cần thận trọng hỏi ý kiến bác sĩ

Dưới đây là một số nhóm thuốc cần lưu ý khi sử dụng cho phụ nữ đang mang thai, các bạn có thể tham khảo khi có ý định dùng các thuốc trong nhóm:

1. Thuốc chống nôn

Hầu hết các thuốc chống nôn hiện nay chưa được chứng minh an toàn khi sử dụng và không có loại thuốc thích hợp kiểm soát tình trạng nôn và ói mữa ở phụ nữ mang thai. Do đó, khi phụ nữ gặp tình trạng nôn khó chịu, bạn có thể sử dụng các phương pháp không dùng thuốc như: chia nhỏ bữa ăn, uống trà gừng, kê gối đầu cao khi ngủ,… Nếu như cần phải sử dụng thuốc thì có thể sử dụng một số thuốc như: Cyclizine, Dimenhydrazine vì được xem là an toàn trên bào thai hơn các thuốc khác.

2. Thuốc kháng histamin

Thuốc kháng histamin H1 như Diphenhydramine có thể có liên quan đến gây quái thai, đặc biệt không nên sử dụng trong 3 tháng cuối của thai kỳ vì có khả năng gây những tác dụng có hại đối với trẻ sơ sinh.

Thuốc kháng histamin H2 như Cimetidine và Ranitidine được sử dụng điều trị bệnh trào ngược dạ dày thực quản.

3. Thuốc kháng lao

Những thuốc được đề nghị điều trị bệnh lao thể chủ động và thường dùng để điều trị phòng ngừa sau khi sinh.Do các thuốc điều trị lao như: Isoniazid, Ethambutol, Rifampicin đều có tác hại gây chết thai hoặc gây quái thai ở thú thử nghiệm. Đặc biệt, việc kết hợp các thuốc này có tăng nguy cơ ảnh hưởng trên bào thai như thể nàovẫn chưa được biết.

4. Thuốc chống virut

Hầu hết những thuốc chống virut hệ thống đều gây quái thai ở thú thử nghiệm. Hiện nay, chưa có một nghiên cứu kiểm soát nào ủng hộ việc sử dụng thuốc kháng virut cho phụ nữ mang thai. Ngoại trừ trường hợp Zidovudine và các thuốc kháng virut HIV nhằm ngăn chặn sự lây nhiễm virut HIV sang bào thai.

5. Aspirin

 Đây là thuốc được xếp vào nhóm nguy cơ D trong thang phân loại thuốc sử dụng cho phụ nữ mang thai của FDA. Aspirin bị chống chỉ định vì khả năng gây ra những tác dụng có hại cho cả người mẹ và bào thai. Những ảnh hưởng trên người mẹ bao gồm : kéo dài thời gian mang thai, kéo dài thời gian chuyển dạ, gây xuất huyết trước và sau khi sinh. Những ảnh hưởng trên bào thai bao gồm : co ống động mạch, giảm trọng lượng khi sinh, và gia tăng nguy cơ chết non và chết ngay khi sinh.

6. Corticosteroids

Thuốc thuộc nhóm Corticosteroids đi qua được nhau thai. Thử nghiệm trên thú vật cho thấy khi sử dụng liều lớn Corticosteroids vào giai đoạn sớm khi mang thai có thể gây ra nguy cơ hở hàm ếch, chết non, và có thể làm giảm kích thước thai. Những ảnh hưởng mãn tính ở người mẹ sử dụng Corticosteroids trong 3 tháng đầu thai kỳ có thể có nguy cơ 1% gây hở hàm ếch ở trẻ sơ sinh. Nếu người mẹ sử dụng Corticosteroids suốt thời kỳ mang thai nên được theo dõi cẩn thận các dấu hiệu suy tuyến thượng thận.

Tuy nhiên, Betamethasone được sử dụng để gia tăng sản xuất surfactant ở trẻ sơ sinh giúp hoàn chỉnh chức năng của phổi ở những đứa trẻ sinh non. Corticosteroids dạng hít như những thuốc trị viêm mũi dị ứng hay trị suyễn ít gây những tác hại trên bào thai vì đây là dạng có tác dụng tại chỗ.

7. Digoxin

Theo dược sĩ Cao Đẳng Dược Sài Gòn Digoxin là thuốc sử dụng an toàn trên phụ nữ mang thai. Thuốc này đi qua nhau thai và đạt nồng độ trong huyết tương bào thai chiếm khoảng từ 50 – 80% nồng độ trong huyết tương người mẹ. Khả năng gây độc tính trên thai và gây chết trẻ khi sinh chỉ xảy ra khi người mẹ sử dụng quá liều. Liều dùng sử dụng cho phụ nữ mang thai rất khó đánh giá thành một con số cụ thể mà phải có sự theo dõi cẩn thận nồng độ thuốc trong huyết tương cũng như phải có những thiết bị đo. Tuy nhiên, một số trường hợp Digoxin được chỉ định sử dụng trong điều trị tình trạng suy tim và tim đập nhanh ở bào thai.

8. Thuốc trị tăng lipid huyết

Cholestyramin là thuốc tương đối an toàn cho phụ nữ có thai

Cholestyramin và Colestipol được xem là an toàn vì không được hấp thu toàn thân.

Thuốc ức chế enzym HMG-CoA reductase như Lovastatin được FDA xếp loại X nên được chống chỉ định đối với phụ nữ mang thai. Thuốc này chỉ được sử dụng cho những phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và chỉ trong trường hợp họ có nguy cơ không thể có thai nữa và họ được thông báo những nguy hiểm có thể xảy ra khi sử dụng thuốc. Nếu người phụ nữ mang thai khi sử dụng một trong những loại thuốc này, cách duy nhất là nên ngừng thuốc và thông báo cho bệnh nhân những tác dụng có hại của thuốc trên bào thai.

9. NSAIDS

Nên tránh sử dụng NSAIDS như Ibuprofen đặc biệt trong 3 tháng cuối thai kỳ. Thuốc nhóm này được FDA xếp loại D khi sử dụng vào 3 tháng cuối thai kỳ hoặc gần lúc chuyển dạ. Nếu thuốc này được sử dụng trong 3 tháng cuối thai kỳ sẽ gây ra những ảnh hưởng như co ống động mạch trứơc khi sinh và không đóng ống động mạch sau khi sinh, giảm chức năng van ba lá ở tim, thoái hoá cơ tim, giảm chức năng tiểu cầu, gây hậu quả là xuất huyết, xuất huyết trong sọ, suy giảm chức năng thận, ít dịch ối, xuất huyết tiêu hoá hoặc loét dạ dày, gia tăng nguy cơ viêm hoại tử ruột kết và những rối loạn khác. Nếu sử dụng thuốc này gần lúc chuyển dạ có thể gây ra những ảnh hưởng trên người mẹ như làm chậm sự chuyển dạ và gia tăng nguy cơ băng huyết.

Những thuốc ức chế COX2 mới như Celecoxib chưa được nghiên cứu trên phụ nữ có thai, Diclofenac chống chỉ định trên phụ nữ có thai.

10. Hormon tuyến giáp

Theo các chuyên gia từ Trường Cao Đẳng Dược Sài Gòn Levothyroxine khó qua nhau thai nên có thể sử dụng an toàn ở liều thích hợp. Tuy nhiên, thuốc này có thể gây nhịp tim nhanh ở bào thai. Khi sử dụng trong liệu pháp thay thế điều trị suy tuyến giáp ở phụ nữ thì thuốc này được tiếp tục sử dụng trong suốt thời kỳ mang thai

Thực tế, tốt nhất là  nên tránh sử dụng thuốc ở phụ nữ mang thai trong suốt thai kỳ. Đặc biệt trong ba tháng thứ nhất thai kỳ, các cơ quan của bào thai chưa có hình dạng đầy đủ và đang phát triển nhanh chóng. Do đó việc sử dụng thuốc thời gian này dễ khiến trẻ dễ bị tổn thương.

Hiện nay, việc thay đổi độ tuổi mang thai và việc trẻ hóa các bệnh mạn tính, dược sĩ cần trang bị đầy đủ kiến thức để có thể đánh giá tính an toàn của việc sử dụng thuốc cho nhóm đối tượng đặc biệt là phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, những thông tin các nhóm thuốc trên chỉ mang tính tham khảo, không những các thuốc trên mà tất cả những thuốc khi có ý định dùng cho phụ nữ có thai đều nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước để được kê đơn thuốc và tư vấn đầy đủ. Bác sĩ sẽ biết cách cân nhắc giữa lợi ích sức khỏe của mẹ và mức ảnh hưởng đến bào thai nhằm tối ưu hóa điều trị và giảm yếu tố nguy cơ.

Nguồn tapchisuckhoe.edu.vn